مهدی صفرزاده
خبری و علمی
قالب وبلاگ

 آشنايي با ابزار مشتقه

چكيده:

در مباحث سرمايه گذاري و مديريت مالي استفاده از ابزارهاي مالي امري اجتناب نا پذير است ,و انتخاب آن با توجه به­موقعيت و شرايط بازار صورت مي گيرد.

سرمايه گذاران و متخصصان فن در امر سرمايه گذاري به دنبال سرمايه گذاري با حداقل ريسك در بازار و يا كاهش و انتقال آن هستند تا بتوانند به حد قابل قبولي از سود دهي دست يابند.

ابزار مشتقه ابزاري است كه از بازارهاي پايه اي مثل كالا , انرژي , ارز , پول و سرمايه مشتق شده اند و در بورس هاي مربوطه انجام مي پذيرند.

ابزار مشتقه ابزاري است كه در معاملات اصل دارايي جابه جا نشده و عملكرد قيمت آن ناشي از تغييرات قيمت كالاي مربوطه است.

معاملات در اين بازار نسبت به بازار نقدي سرعت و قدرت نقد ش وندگي بيش تري داردو هزينه كم تر ي در بازار ايجاد مي­كند و مي­تواند از نظر اقتصادي در انتقال خطر بازار و كاهش هزينه تامين مالي ,افزايش بازده دارايي ,تعديل سريع ساختارجريان نقدي و گريز از ماليات و در نهايت تغيير نرخ ثابت بدهي به نرخ شناور موثر باشدو به دليل مشروع بودن نرخ شناور ازنظر اسلام ,اين ابزار در كشورهاي اسلامي مورد استفاده قرار گرفته است و زمينه هاي استفاده از آن در ايران هم در حال پايه ريزي است.

واژه هاي كليدي :

قرارداد آتي- پيمان آتي –قرارداد اختيار معامله –قرارداد تاخت –ريسك –نرخ ارز – نرخ سود –قيمت گذاري

شايد از نخستين روزهايي كه بشر تغييرات رابطه ارزشي با برابري كالاها در قبال يك ديگر را مشاهده كرد متوجه تاثيرات ناشي از ريسك بازار بر ارزش دارايي ها خود شده بود . با خلق پول و تحولات بعدي در جنبه هاي اقتصادي ، حتي افراد عادي به فكر مهاراين زيان احتمالي رسيدند زيرا در طول زمان ، بر حجم و عمق بازار افزوده مي شود و تغييرات سريع عرضه و تقاضا به ويژه به واسطه عمليات سفته بازي بيش تر جلوه مي كرد. در نتيجه مشتريان نهايي كالاها بيش تر از نوسانات قيمت متاثر مي­شدند. اين تحولات علمي در ساير زمينه ها به ويژه آمار, رياضي, رايانه به متخصصان كمك كرد كه اين ريسك را به دو رقم بكشند و در قالب كردارهاي موثر نشان دهند و به طراحي ابزار مديريت ريسك و عرضه آن ها به بازار همت گماردند . اصطلاح

ابزار مشتقه بازارهاي ارزي وپولي از اواخر دهه هشتاد ميلادي مورد استفاده قرار گرفت . البته قبل از آن ابزارها يي نظير خط ترازنامه, محصولات مالي, ابزارهاي مديريت ريسك و مهندسي مالي استفاده مي شد . ابزارهاي مشتقه كه از بازارهاي پايه اي شامل كالا ,انرژي,ارز,پول و سرمايه مشتق شده اند تمامي اصطلاحات قبلي را در بر مي گيرند . بسياري از معاملات مربوط به ابزارهاي مشتقه از لحاظ مبلغ و سررسيد تسويه ثابت بوده و در بورس هاي مربوطه (كالا ,انرژي,ارز)انجام مي پذيرند كه سالها به شيوه اعلام قيمت در صحن بازار انجام مي گرفت . از سال 1998 اين شيوه جاي خود را به اعلام قيمت بر روي صفحات مانيتور داد. در عين حال برخي از بورس ها قديمي با هم ادغام شده مثل "يوركس " (سوييس و آلمان )گلوبكس ( فرانسه,سنگاپور, برزيل ,مونترال )و شيكاگوكه يك سامانه معاملاتي مشترك رايانه اي طراحي كرده اند . طراحي و فروش محصولات خارج از بورس با هدف رفع نياز خاص مشتريان است بر خلاف ابزارهاي معامله شده در بورس ها، معاملات اخير از لحاظ مبلغ ارزش ,سررسيد تسويه و نرخ مرجع ,خاص مشتري مربوطه طراحي و انجام مي پذيرد.

 در اين مقاله سعي در معرفي ابزار مشتقه و انواع آن كه شامل قرارداد آتي قرارداد اختيار معامله و قرارداد تاخت و . . . .است ,شده است و به بررسي نقش آن در مديريت ريسك و اقتصاد و سرمايه گذاري پرداخته ايم.

تعريف ابزار مشتقه :

ابزار مالي اي است كه ساختار پرداخت و ارزش آن از ارزش اوراق بهادار ,كالاهاي اساسي ,نرخ بهره ,و شاخص اوراق بهادارمربوطه نشأت مي گيرد. اين ابزار به دارنده آن ا ختيار و يا تعهد خريد يا فروش يك دارايي مالي را مي دهد . ارزش آن از ارزش دارايي هاي مالي مربوطه مشتق مي شود.

بنا به تعريف ابزارهاي مشتقه معاملاتي هستند كه اصل دارايي در آن جابه جا نشده و عملكرد قيمت ابزارهاي مشتقه ناشي از تغييرات قيمت كالاي مربوطه است. به ديگر سخن ,رفتار اين ابزارها از رفتار دارايي مربوطه در بازار ناشي مي شود . البته دربسياري از موارد ,دارايي معامله نشده و فقط مابه التفاوت قيمت ها و يا حق بيمه بين طرفين تسويه مي شود . معاملات اخيرصرفا براي كسب سود يا سفته بازي بوده و به منظور انجام معاملات در بورس و خارج از بورس انجام مي پذيرد.

ابزار مشتقه گونه اي از ابزار مالي است كه فقط متخصصان فن ازچند و چون عملكرد آنها آگاهي كامل دارند و معمولاخبرگان حرفه اي روي آن ها سرمايه گذاري مي كنند . به طور كلي مشتقه ها قراردادي بين دو يا چند طرف است كه پرداخت هاي آن بر اساس موقعيت سنجي تعيين مي شود در واقع مشتقه ها ابزارهايي براي كاهش يا انتقال ريسك به شمارمي روند . برخي از مشتقه ها كه توسط شركت هاي بزرگ صادر شده اندبه صورت استاندارد و تضمين شده در بورس سازمان يافته و معامله مي شوند و برخي در حاشيه بورس و به صورت خارج از بورس با توافق و مذاكره دو طرف انجام مي گيرد.

خصوصيات ابزار مشتقه :

1. قيمت اوراق مشتقه مانند ساير كالاها و اوراق به عرضه و تقاضا بستگي ندارد بلكه به قيمت دارايي پشتوانه اوراق وابسته است.

2.  مصون سازي در بازار نقد يا تحويل فوري براي آينده كپي مي شود يعني آن چه در بازار امروز وجود دارد با همان شرايط در آينده بدست مي آورد.

3.  بدهي در اوراق مشتقه يك ادعاي اقتضايي در زماني مشخص است كه آن ها را به مثابه يك اهرم بسيار قوي مطرح مي كند. بدهي بيان گر تعهد در مقابل خريدار است.

4.  محلي كه طرفين براي مبادله اوراق مشتقه غير استاندارد حضور مي يابند بازار خارج از بورس است كه براي يكي ريسك رخ مي دهد و ديگري مصون مي ماند در اين بازار تسويه حساب طرفين در زمان مقرر صورت مي گيرد و پرداخت هاي لازم انجام مي پذيرد.

نقش اقتصادي ابزار مالي مشتقه :

1. انتقال خطر بازار

الف) كنترل بدره دارايي هاي مالي

ب)محدود كردن دامنه تغييرات قيمت يا نوسان پذيري قيمت ها

ج )كنترل خطر انتشار دارايي هاي مالي

2. كاهش هزينه هاي تامين مالي وام گيرندگان

3. تغيير كارامد نسبت بدهي هاي ثابت به بدهي هاي با نرخ شناور

4. افزايش بازده دارايي

5. تعديل سريع ساختار جريان نقدي دارايي ها براي انطباق بيش تر با وضعيت شركت در بازار

6. گريز از ماليات و دور زدن مقررات

امتيازات بازارهاي اوراق مشتقه نسبت به بازارنقدي :

1. انجام معامله در آن براي تعديل خطري كه پرتفوي سرمايه گذاران با آن روبروست هزينه كم تري در بازار نقدي دارد.

2.  معاملات سريع تر صورت مي گيرد

3.  برخي از بازارهاي مشتقه مي توانند معاملات دلاري بزرگ تري را بدون تاثيرگذاري نا مناسب بر قيمت اوراق مشتقه جذب كنند يعني بازار اوراق مشتقه مي تواند نقد شوندگي بيش تري از بازار نقدي داشته باشند.

انواع ابزار مشتقه :

قرارداد سلف:

قراردادي است كه به موجب آن دو طرف متعهد مي شوند در يك تاريخ مشخص و قيمت مشخص كالا­یی با كيفيت مشخص را كه بر اساس توافق طرفين تعيين خواهد شد را مبادله كنند . در اين قرارداد هم پيش شرط اين است كه تفاوت ديدگاه نسبت به قيمت آينده براي خريدار و فروشنده وجود داشته باشد بر اساس قرارداد سلف تمامي مبلغ بايستي قبلاپرداخت و كالا در سررسيد تحويل شود بدين ترتيب در معاملات غالبا با پول نقد رد و بدل مي شود يا اسنادي كه معادل پول نقد به شمار مي آيند. يكي از دارايي هايي كه معامله سلف آن ها بسيار متداول است نفت خام است.

قرارداد فوروارد:

اين قرارداد همانند قرارداد سلف است اما معمولا به علت اعتبار بالاي دو طرف معامله كل مبلغ در زمان تحويل كالا درسررسيد پرداخت مي شود و معمولا در بازارهاي خارج از بورس استفاده مي شود.

قرارداد استصناع :

اين قرارداد همانند قراردادهاي گذشته است ولي در اين قرارداد كل مبلغ مورد معامله به صورت قسطي تا سررسيد به تحويل دهنده كالا پرداخت مي شود.

قرارداد آتي :

قرارداد آتي و پيمان آتي به نوعي از قراردادها گفته مي شود كه طرفين معامله را به انجام معامله اي در آينده متعهد مي­سازد كه خريدار و فروشنده متعهد مي­شود كالا و قيمت آن را در تاريخ سر رسيد به يك ديگر منتقل كنند.در اين قراردادها دو گروه افراد وجود دارد :

1. افرادي كه براي كاهش عدم اطمينان , ريسك و بي ثباتي قيمت ها در دو ره هاي آتي سراغ اين قراردادها مي روند . اين افراد با خريد قرارداد آتي مطمئن مي شوند كه قيمت ها در آينده مشخص بوده و از نوسانات نامطلوب به دور خواهند بود.فروشندگان نيز به دنبال چنين اطميناني هستند.

2. افراد سوداگرا يا سفته باز هستند كه سود آن ها از عدم اطمينان قيمت هاي آينده ناشي مي شود . معاملات قراردادهاي

تحويل آتي در بورس انجام مي شود . اتاق پاياپاي ,در مقابل خريدار مسوليت فروش و تحويل جنس ,و در برابر فروشنده,مسوليت خريد و پرداخت وجه را به عهده دارد كه هر نوع كالاي مورد معامله حساب ويژه اي در دفاتر اتاق پاياپاي دارد.

تفاوت قرارداد آتي و پيمان آتي :

1. تفاوت در ساز و كار عملياتي و حسابداري :در قرارداد آتي ارزش فعلي بازار هنگام قرارداد صفر است و در طول زمان توسط انتظارات مثبت و منفي مي شود و هيچ جريان نقدي تا روز تسويه وجود ندارد اما در پيمان آتي براي ماندن در ارزش صفر هر روز بر اساس تغيير قيمت بازار كالا تجديد و اصلاح مي شود و تا به قيمت روز قرارداد آتي ، استاندارد تعديل است و دراين امر جريان نقدي از روزي به روز ديگر متفاوت است.

2. پيمان آتي نوعي نظام يافته و استاندارد شده قرارداد آتي است و ميزان كنترل آن بيش تر است.

3. پيمان آتي در بورس هاي آتي معامله مي شود در حالي كه قرارداد آتي در بازار خارج از بورس

4. در پيمان آتي واسطه اي به عنوان موسسه پاياپاي وجود دارد و لذا طرفين قرارداد در قبال هم مسوليتي ندارند ولي درقرارداد آتي چنين نيست.

5. در پيمان آتي به منظور اطمينان از اجراي قرارداد طرفين مبلغي به عنوان تضمين پرداخت مي كنند به صورت كلي درپيمان آتي چارچوب قراردادي وجود دارد در حالي كه در قرارداد ميزان اعتبار طرف مقابل مورد توجه است و به طور طبيعي ريسك آن بيش تر است.

قرارداد آتي:

قرارداد آتي عبارت است از توا فق طرفين قرارداد براي انجام معامله در تاريخ مشخص از آينده كه مقدار كالا و قيمت آن نيزدر قرارداد مشخص مي شود. كه شامل قرارداد آتي خريد و فروش است كه درقرارداد آتي خريد اين امكان وجود دارد كه درتاريخ مشخصي از آينده دارايي خاصي را با قيمت توافق شده هنگام قر ارداد خريداري كنيد و قرارداد آتي فروش نيز در مقابل به شما امكان فروش دارايي خاصي را در تاريخ مشخصي از آينده و به قيمت قرارداد مي دهد.

 

 

 

 

 

 

انواع قرارداد آتي:

1.  قرارداد آتي نرخ ارز:

بازار قرارداد آتي نرخ ارز يكي از بازارهاي نظام يافته بازار قرارداد آتي است كه افراد براي پوشش ريسك نرخ ارز به آن مراجعه مي كنند بسياري از معامله گران ارز خارجي كه شامل بانك و موسسات غير بانكي نيز مي شوند كه ميز قرارداد آتي دارند كه در اتاق مبادلات قرار دارد و از آن به منظور مديريت ريسك و سفته بازي استفاده مي كنند ,ميز قرارداد آتي معمولا نرخ هاي قرارداد آتي ارز براي سررسيدهاي مختلف را تعيين و بر آن اساس معامله گران دست به مبادلات مي زنند ,قرارداد آتي نرخ از دير باز مورد استفاده بوده و در عين حال از دهه 1970 به علت از بين رفتن ثبات نرخ ارز در جهان اقتصاد استفاده از آن بسيار بيش تر شده است و افراد با استفاده از پيش بيني خود از آن استفاده مي كنند كه باعث ثبات نرخ ارز خواهد بود.

2. قراداد آتي نرخ سود :

اين قرارداد در سال 1983 توسط نظام بانكي لندن به وجود آمد و هنوز هم در انگليس مورد استفاده است. اين قرارداد از قرارداد آتي در آتي مشتق مي شود . در بانك هاي بزرگ رايج است كه به صورت سرمايه گذاري بانك ها در يك ديگر مورد استفاده قرار مي گيرد. در توافق نامه بانك ها زمان و مقدار و سود سپرده مشخص مي شود و بانك سپرده گذار وجوه مورد توافق را سپرده گذاري مي كند ,اين قرارداد نوع ساده قرارداد آتي در آتي است زيرا اصل وجوه مورد نياز است و مابه التفاوت نرخ سود و نرخ سود ارز منتقل مي شود . در قرارداد آتي نرخ سود در مورد ميزان اصل سپرده به همراه نرخ قرارداد و نيز نرخ مرجع كه عمدتا "لايبور" است توافق مي شود و البته نرخ مرجع مي تواند ساير اوراق مانند اوراق خزانه باشد .

انعقاد قرارداد نرخ سود تغييرات مثبت و منفي نرخ سود را از بين مي برد و در حقيقت هزينه مالي بانك را تثبيت مي كند.

V=(r f - r c ) *NP*dc/dy

اصل سپرده =NP, نرخ قرارداد = r c , نرخ مرجع = r f , مابه التفاوت سود وزيان =v

تعداد روز سال = dy , تعداد روز قرارداد = dc

V/(1+dc/dy*rf ) PVV=

نرخ تنزيل سود و زيان , ارزش فعلي ما به التفاوت

در اين قرارداد پرداخت يا دريافت مابه التفاوت در ابتداي دوره وام دهي انجام مي شود نه در تاريخ سررسيد . به همين علت ارزش زمان انتقال براي مبلغ در تاريخ سررسيد به صورت ارزش فعلي محاسبه مي شود.

3. قرارداد آتي اوراق بهادار :

بازار اوراق بهادار در امريكا و اروپا و آسياي شرقي صورت مي گيرد . در بسياري از بنگاه هاي معامله گر اوراق قرضه دولتي وشركتي را معامله مي كنند . بنگاه هاي كارگزاري نيز در بازار فعال حضور دارند و باستفاده از شبكه الكترونيك ,خريداران وفروشندگان را گرد هم آورده به يك ديگر معرفي مي كند و معاملات نقدي و قرارداد آتي زيادي را روي اوراق بهادار دولتي به انجام مي رسانند.

4. قرارداد آتي روي كالاها:

طرفين قرارداد تحويل كالاي خاص با قيمت معين را در زمان مشخص از آينده تعيين مي كنند. مشخصات كالا و بهاي آن مشخص مي شود و مي توان ريسك تغييرات قيمت انواع كالاها از ماشين آلات و مواد اوليه را پوشش داد . با اين قرارداد امكان استفاده از كالايي در آينده داريد در حالي كه تنها هزينه پرداختي، قيمت آتي كالا خواهد بود.

رابطه نرخ نقد و نرخ آتي و ساختار سازماني نرخ سود :

نرخ آتي نشان دهنده انتظارات سرمايه گذاران از روند آتي نرخ سود است كه البته با توجه به تغيير تاريخ سررسيد متغيراست. به عنوان مثال سرمايه گذاري بلندمدت داراي ريسك بيش تري است بنابراين بازدهي بيش تري را طلب مي كند. در حالت صعودي هر چه به سررسيد نزديك مي شويم ، بازدهي نيز افزايش مي يابد . در عمل هر سه حالت مي تواند وجود داشته باشد .

مثلا در سال 1974 به علت بحران و افزايش نرخ سود كوتاه مدت بازدهي اوراق كاهش يافت (منحني نزولي ) و در سال 1991اوراق خزانه با بازدهي صعودي مواجه شدند در حقيقت ساختار سازماني نرخ سود به مفهوم رابطه بين بازدهي اوراق با درآمدثابت با سررسيد اين دارايي هاست . بررسي اين نظريه درك عمومي از بازار مالي و نقش آن در جامعه اقتصادي و مهندسي مالي كمك مي كند.

مشكلات قرارداد در بازار قرارداد آتي :

در اين قراردادها چون ساختار نظام يافته وجود ندارد امكان دارد افرادي به طور غير مستقيم بر آن اثر منفي مي گذارند.

1. حجم قرارداد و تاريخ سررسيد :مشاركت كنندگان در بازار آتي هر يك بر اساس نياز خود ,حجم قرارداد و تاريخ سررسيدخاصي را اعلام مي كند.

2. ريسك نكول : چون اين قرارداد ساختاري مدون ندارد ضمانت اجرايي قوي ندارد و پوشش ريسك به وسيله اين قراردادخود با ريسك نكول همراه است.

3. نقدينگي : عدم امكان پرداخت نقدي و ايفاي تعهدات ريسك نقدينگي است و بازار آتي را در شرايط عدم اطمينان قرارمي دهد.

پيمان آتي :

پيمان آتي نوع ي استاندارد قرارداد آتي است . در اين قرارداد تحويل كالا و پرداخت قيمت آن در زمان آينده انجام مي شودو در خصوص ماهيت و قيمت كالا ، در زمان عقد قرارداد همه چيز تعريف مي شود . قيمت مورد توافق ,قيمت آتي و تاريخ تحويل مورد معامله ,تاريخ سررسيد يا تاريخ تحويل ن اميده مي شود كه از طريق نهادهاي واسطه با عنوان موسسه پاياپاي انجام مي گيرد . لذا ريسك كم تري را مي طلبد . در اين قرارداد خريدار و فروشنده مبلغي را براي ضمانت اجراي قرارداد نزد اتاق پاياپاي مي گذارند . در صورت كاهش ريسك وديعه 5 تا 7 درصد ارزش كل قرارداد و در صورت بورس بازي 1 تا 3 درصد تقليلمي يابد. پيمان آتي از سال 1972 شروع شد و در سال 1975 هيات بازرگاني شيكاگو اولين پيمان آتي را روي اوراق بهادار باانجام داد.

(Government National Mortgage Association) GNMA پشتوانه رهن وامروزه پيمان آتي روي انواع اورا ق بهادار از قبيل اوراق قرضه , اوراق خزانه , اوراق تجاري , گواهي سپرده بانكي و هم چنين و ساير شاخص ها انجام مي گيرد. بازارهاي نظام يافته كه در سر تاسر جهان S&p روي انواع شاخص هاي سهام از جمله 500 به انجام پيمان آتي مي پردازند شامل :

بورس مر كانتيل شيكاگو، بورس كالاي امكس (IMM) -2 بازار بين المللي پول (CBT) -1 هيات تجاري شيكاگو بورس اوراق بهادار تورنتو بورس بين المللي (NYFE ) -5 بورس آتي نيويورك (COMEX ) -4 بورس كالا (ACE )پيمان آتي مالي لندن 8- بورس پيمان آتي سيدني

يك ويژگي پيمان آتي قابل فسخ بودن قرارد اد در طول دوره تا سررسيد است در حقيقت طرفين با پرداخت وجه يا باپرداخت وجه وديعه به عنوان جريمه، قادر به فسخ قرارداد خواهندبود.

نقش موسسات پاياپاي :

1. ضمانت طرفين معامله

2. بازي كردن نقش موقعيت مقابل در معامله

3. موسسه پاياپاي نقش خريدار را براي فروشندگان و نقش فروشنده را براي خريدار بازي مي كند و در حقيقت بعد ازانجام اولين قرارداد بين طرفين معامله رابطه آن ها قطع مي شود. پس مشاركت كنندگان اين بازار قبل از تاريخ سررسيد بدون توجه به تمايل طرف مقابل و ريسك نكول و يا هر عامل ديگري قادر خواهند بود پيمان آتي خود را تبديل به نقد كنند.

پرداخت وديعه :

سرمايه گذاران در بازار پيمان آتي سپرده اي را تحت عنوان وديعه هنگام عقد قرارداد نزد موسسه پاياپاي مي گذارند كه مقدار آن توسط بورسي كه قرارداد در آن منعقد مي شود تعيين مي شود . وديعه بايد به صورت نقد باشد و اگر 24 ساعت ازقرارداد بگذرد قرارداد فسخ خواهد شد و وديعه مزبور قبل از تاريخ سررسيد به صورت روزانه با نرخ روز قابل نقد شدن است.

كاركرد پيمان آتي :

1. پوشش ريسك :استفاده ازاختيار فروش و خريد مي تواند ريسك ناشي از تغييرات قيمت كالا و انواع نرخ ها را از بين ببرد.

3. بورس بازي : در بورس بازي دو گروه وجود دارند كه يك گروه به دنبال بورس بازي و استفاده از فرصت هاي بازار براي رسيدن به حداكثر سود هستند. اين گروه به وسيله نوسانات قيمت ها به دنبال سودند و گروهي دنبال كاهش ريسك.

انواع پيمان آتي :

1. پيمان آتي نرخ ارز: روشي براي كاهش ريسك نرخ ارز است كه يكي از مهم ترين آن بورس بازار بين المللي پول وابسته به بورس مركنتايل شيكاگو است و اولين آن نيز در سال 1972 ، انجام گرفت.

2. پيمان آتي نرخ سود : اين پيمان در مورد اوراق دولتي به كار مي رود در امريكا و در اكثر كشورها اوراق بهادار با درآمد ثابت از طرف اين قراردادها معامله مي شود.

اسناد خزانه :نوعي اوراق قرضه دولتي است كه با كسر به فروش مي رسد و در تاريخ سرر سيد با قيمت اسمي بازخريد مي شود. در اين صورت سودي پرداخت نمي شود و ما به التفاوت فروش و باز خريد، سود دارنده اوراق است.

قيمت فروش اين اوراق از طريق نرخ تنزيل مشخص مي شود

Dy=(F-P/F)*360/TY

تعداد روز قرارداد =TY قيمت فروش =P, قيمت اسمي =F, نرخ تنزيل =Dy

P=F(1-dyTy/360)

قيمت اسناد خزانه =P

BEY=F-P/P *365/TY

نرخ بازدهي اسناد خزانه =BEY

3. پيمان آتي شاخص سهام : مشخصه آن عدم تحويل دارايي تعهد شده است البته از آن جا كه شاخص سهام خوديك دارايي مشهود نيست و ارزش مجموعه اي از سهام است ، لذا تحويل آن غير ممكن است . در امريكا 4 شاخص سهام وجود دارد كه شامل : S&500 نيويورك ,وليولاين ,ميجر ماركت ,

قيمت قرارداد / پيمان آتي :

قيمت آتي يك دارايي عبارت است از ، پيش بيني بازار مالي از قيمت آن دارايي در تاريخ مشخصي از آينده . قيمت آتي بر اساس انتظارات بازار پيمان آتي و مشاركت كنندگان در آن مشخص مي شود بنابراين قيمت عادلانه اي وجود دارد . اما مشاركت كنندگان در بازار تنها به دنبال قيمت عادلانه نيستند بلكه به قصد پوشش ريسك و گروه ديگري به قصد بورس بازي و انتفاع در اين بازار حضور مي يابند در هر حال هر فرد به دنبال قيمت پيمان است.

بر اين اساس قيمت قرارداد/پيمان آتي با وجود سه دسته اطلاعات زير قابل محاسبه است :

1.  قيمت اوراق قرضه در بازار نقد

2.  نرخ سود اوراق قرضه يا سود دارايي مورد معامله(نرخ بازدهي )

3.  نرخ سود بازار براي دريافت وام تا تاريخ سررسيد (نرخ هزينه تامين مالي )

بدون توجه به انتخاب وضعيت خريد يا فروش پيمان آتي قيمت اوراق را مي توان از رابطه زير بدست آورد.

F(t)=P+Tp(c-r)

بنابراين قيمت آتي يك دارايي عبارت است قيمت نقد دارايي به علاوه يك جز كه مثبت يا منفي است . بنابراين پيمان آتي رابطه بين نرخ تامين مالي كوتاه مدت و بازدهي جاري اوراق قرضه را نشان مي دهد . اين فرمول فوق براي زمان كم تراز يك سال مورد استفاده بوده و سود دريافتي به صورت سود ساده است . در مدت زمان بيش از يك سال و زماني كه تقسيم سود انجام نمي شود از رابطه زير استفاده مي كنيم.

F=P+P (1+C/K)Kt-(1+r/k)kt

تفاوت قيمت آتي با قيمت نقد جاري عبارت است از هزينه نگهداري دارايي تا زمان تحويل . كه معامله گران براي كسب سود نمي گذارند كه اختلاف اين دو قيمت از هزينه نگهداري آنان بيش تر شود.

قيمت آتي و قيمت نقد مورد انتظار نيز با هم در ارتباطند و در صورت اختلاف واضح بين آن ها از معاملات آربيتراژي استفاده مي شود تا به سوي هم ميل كنند.

 

 

ارزش قرارداد/ پيمان آتي:

در زمان هاي مختلف ارزش قرارداد / پيمان آتي برابر صفر است چرا كه در صورت اختلاف قيمت شرايط آربيتراژي به وجودمي آيد و معامله گران بازار بعد از انجام معاملات آربيتراژي بازار را به تعادل مي كشانند در تاريخ سررسيد ارزش قرارداد آتي برابر است با قيمت نقد دارايي تعهد شده و اين همان خاصيت هم گرايي است.

ارزش قرارداد /پيمان آتي را در تاريخ سررسيد به صورت زير است.

Vt=Pt-F

قيمت آتي = F, قيمت نقد = p t , بازدهي قرارداد تا تاريخ سررسيد =Vt

رابطه ارزش قرارداد در طول دوره قرارداد به صورت زير است.

Vt=Ft-F/(1+r)(T-t)=(Ft-F)(1+r)-(T-t)

نرخ سود بدون ريسك =r قيمت تعيين شده در قرارداد = F , t قيمت قرارداد در تاريخ = Ftزمان باقيمانده تا سررسيد = t

اگر سود به طور پيوسته محاسبه شود ارزش قرارداد آتي در طول دوره قرارداد را مي توان به صورت فوق نوشت.

قرارداد اختيار معامله :

توافقي است بين فروشنده و خريدار دارايي تهعد شده , بدين صورت كه دارنده اختيار حق خريد يا فروش دارايي را باقيمت مشخص و در تاريخ معين در زمان آينده خواهد داشت.

انواع اختيار معامله :

اختيار خريد : دارنده اختيار خريد مي تواند در قبال ارايه اختيار در تاريخ مشخصي از آينده سهام خاص را با قيمت توافقي خريداري كند.

اختيار فروش : دارنده اختيار در قبال ارايه اختيار در تاريخ مشخصي از آينده ، مي تواند سهام مورد نظر را با قابليت توافقي به فروش برساند.

علاوه بر دو نمونه فوق اختيار معامله امريكايي و اروپايي نيز داريم . اختيار معامله امريكايي مي گويد : در هر زمان اختيارمعامله پيش از سررسيد قابل اعمال است و اختيار معامله اروپايي مي گويد كه اگر تنها در تاريخ انقضا قابل اعمال باشد . اگرپيش بيني دارنده اختيار معامله در مورد قيمت هاي آتي درست نباشد آن را اعمال نمي كند و تنها هزينه اندكي و به اندازهمبلغ اوليه خواهد پرداخت.

سازوكار بازار اختيار معامله :

معاملات اختيار در بازارهاي مختلف به صورت معاملات اختيار در بورس شيكاگو است كه در سال 1973 در امريكا شروع به كار كرد.

اختيار خريد در اين بازارها از طريق كارگزار بورس صورت مي گيرد كه به عنوان نماينده است براي خريد با بهترين قيمت است. انجام معاملات از طريق مسول اجراي سفارشات ,بازارساز ,يا كارگزاران ديگر انجام مي شود . سفارش به دو نوع قيمت بازار و قيمت معين است. قيمت بازار بهترين قيمت ممكن و قيمت معين قيمتي است كه حداكثر سود را به سفارش دهنده برسانند.

انجام معاملات اختيار توسط موسسه پاياپاي اختيار معامله صورت مي گيرد . اين موسسه نقش تضمين كننده براي دو طرف دارد و در هنگام معامله از طريق سپرده كه ريسك نكول و ريسك نقدينگي را به حداقل مي رساند صورت مي گيرد.

رابطه بين اختيار معامله و پيمان آتي :

1. مهم ترين تفاوت آن ها اين است كه منحني سود و زيان اختيار معامله به صورت متقارن است . عدم تقارن به خاطر وجودقيمت توافقي است و در منحني پيمان آتي ، ادامه منحني زير محور افقي، زيان است كه در منحني اختيار معامله به سمت محور افقي جمع مي شود و نقطه شكست آن به خاطر قيمت توافقي است كه عدم تقارن را باعث مي شود.

2. خريد هم زمان اختيار خريد و فروش در كنار پيمان آتي

3. ساختار معاملاتي : در پيمان آتي قيمت در تاريخ تحويل ثابت است در حالي كه در اختيار معامله قيمت هاي توافقيزيادي وجود دارد.

 

 

مقايسه منحني عايدي در اختيار معامله و پيمان آتي

الف) سود و زيان اختيار خريد

ب) سود و زيان پيمان آتي خريد

ج) سود و زيان اختيار فروش

د) سود و زيان پيمان آتي فروش

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

استراتژي اختيار معامله :

-1 تركيب اختيار دو طرفه يكسان :

تحصيل يك اختيار خريد ويك اختيار فروش كه داراي سررسيدهاي يكسان و قيمت ها ي توافقي يكسان است . بنابراين خريدار تركيب اختيارهاي دو طرفه يكسان ، انتظار نوسانات زيادي در قيمت آينده سهام دارد. البته سرمايه گذار از آن اطلاعي ندارد و فقط به پيش بيني افزايش يا كاهش قيمت ها مي پردازد . چون انتظارات افراد و پيش بيني آنان متفاوت است ,تلاقي اين انتظارات بازار خريد و فروش تركيب اختيار را مهيا مي كند.

-2 تركيب خاص اختيار دوطرفه :

اختيار خريد و فروش با سررسيد يكسان تحصيل مي شود و قيمت توافقي در اختيار خريد بيش از قيمت توافقي دراختيار فروش است و خريد و فروش قرينه يك ديگرند يعني زيان فروشنده مساوي است با سود خريدار وبر عكس.

3. تركيب اختيارهاي تفاضلي (رونق و ركود)

در اين بازار تركيبي از دو اختيار خريد است كه دو اختيار مزبور سررسيدهاي يكسان با قيمت توافقي متفاوت دارند .يكي از آن داراي قيمت توافقي بالاتر از قيمت جاري و ديگري پايين تراز قيمت حاري است كه در اولي اختيار خريد واگذار ودر دومي تحصيل مي شود . و اين استراتژي هنگامي اجرا مي شود كه سرمايه گذار داراي انتظارات قيمتي افزايشي و وقتي

انتظار كاهشي باشد از حالت ركود استفاده مي كند و عكس حالت بالاست.

4.تركيب اختيارهاي تفاضلي پروانه اي :

تحصيل و واگذاري هم زمان اختيار خريد در اين حالت صورت مي گيرد . بدين صورت كه دو اختيار خريد يكي با قيمت پايين و ديگري بالا تحصيل مي شود و هم زمان يك اختيار با قيمت توافقي بين اين دو اختيار واگذار مي شود.

كاربردهاي اختيار معامله :

1. پوشش ريسك احتمالي (فروش ريسك )

2. بورس بازي و استفاده از اين ابزار براي حداكثر كردن منافع و بازدهي هنگام تغيير قيمت

3. آربيتراژ,استفاده از اختلاف قيمت ها در بازارهاي مختلف و استفاده از اين ابزار براي ايجاد دارايي هاي بدون ريسك

-4 ايجاد درآمد از طريق واگذاري اختيار معامله

ارزش ذاتي اختيار معامله :

ارزش ذاتي اختيار معامله عايدي ناشي از اعمال اختيار تعريف مي شود . تفاضل ارزش معاملاتي دارايي تعهد شده وقيمت توافقي

Max(Is-KI,0)

قيمت توافقي = K, قيمت جاري بازار دارايي تعهد شده =S

اختيار خريد اعمال و با قيمت توافقي دارايي با قيمت كم تري از قيمت جاري بازار خريداري شود، دارايي به S>K اگر

سود اين معامله عايد خواهد شد. S-K قيمت جاري فروخته شده و به اندازه

دارايي با قيمت كم تري در بازار قابل خريد باشد و اختيار خريد اعمال نشود، ارزش ذاتي اختيار صفر خواهد S

شد بنابراين ارزش ذاتي عبارت است از

Max (s-k),0

دارايي با قيمت بيش تري در بازار به فروش رسد، اختيار فروش اعمال نمي شود. s>k در اختيار فروش اگرخريداري شود و دارايي خريداري شده طبق اختيار فروش به s باشد دارايي مورد نظر در بازار به قيمت s

Max (s-k),0ارزش زماني+ارزش ذاتي =ارزش كل

ارزش زماني عبارت است ازاحتمال كاهش قيمت سهام و درنتيجه افزايش ارزش اختيار كه اح تمال وقوع آن تا تاريخ سررسيد باشد.

علت اين نامگذاري اين است كه زمان فرصت احتمال فروش را به دارنده مي دهد و به همين علت ارزش كل برابر با ارزش ذاتي +ارزش زماني است. در تاريخ سررسيد ارزش زماني صفر و ارزش كل برابر با ارزش ذاتي مي شود.

عوامل موثر بر قيمت اختيار معامله :

1. قيمت جاري بازار دارايي تعهد شده :

اگر قيمت جاري افزايش يابد با اعمال اختيار ,اختيار سود آور بوده و ارزش اختيار زياد مي شود وچون ارزش اختيار ازقيمت دارايي تعهد شده نيز بيش تر نمي شود ارزش اختيار صفر و كوچك تر از آن نمي شود.

2. قيمت توافقي اختيار معامله :

كاهش قيمت توافقي اختيار باعث افزايش عايدي اختيار خواهد شد و بر عكس.

3. تغيير پذيري اختيار دارايي تعهد شده :

احتمال تغييرات قيمت يا نوسانات از طريق نماد واريانس قيمت در دوره مشخص از زمان قابل تعريف است.

4. زمان تا سررسيد :

در اثر طولاني شدن زمان احتمال نوسانات افزايش مي يابد چون شرايط عدم اطمينان قوي تر را باعث مي شود

-5 نرخ سود بدون ريسك :

افزايش اين نرخ باعث افزايش نرخ پول و به دنبال آن افزايش نرخ عايدي مورد انتظار سهام و يا دارايي مي شود

r =Ln(1+i)

نرخ سود موثر سالانه = I, نرخ سود بدون ريسك = r

6. تعادل اختيار خريد و فروش:

در رابطه تعادل اختيار خريد و فروش بحث براعمال اختيار در تاريخ سررسيد است و بنابراين اين رابطه براي اختيارمعامله اروپايي صادق است و اختيار معامله امريكايي چنين تعادلي ندارد

روش دو جمله اي اختيار معامله :

1. نمونه دوجمله اي يك دوره اي :

در نمونه دو جمله اي سهام در پايان دوره مي تواند افزايش يا كاهش يابد و اگر نرخ سود بدون ريسك كوچك تر ازقيمت سهام باشد سرمايه گذار با نرخ بدون ريسك وام گرفته و در دارايي سرمايه گذاري كرده و در پايان دوره بدون توجه به نرخ قيمت ها سود مي برد . به عكس آن حالت هيچ سرمايه گذاري در سهام ريسكي سرمايه گذاري نخواهد كرد . البته در شرايطي كه سرمايه گذاران نسبت به ريسك خنثي باشند سرمايه گذاري در تمام دارايي ها داراي ارزش فعلي با نرخوبدون ريسك خواهد بود.

C=pcu+(1-p)cd/(1+r)

ارزش اختيارخريد اگر قيمت سهام افزايش يابد = cu , احتمال افزايش قيمت سهام =P

ارزش اختيار خريد اگر قيمت سهام كاهش مي يابد. = cd 1- =احتمال كاهش قيمت سهام p

2. نمونه دو جمله اي دو دوره اي :

اين روش همان نمونه يك دوره اي است كه در دو مرحله صورت مي گيرد در دوره دوم بايد ما به التفاوت سهام

خريداري شده يا وام گرفته شده و مورد نياز خريده شود.

CT-2=p2CT,uu +2p(1-p) ct,ud+(1-p)2cTdd/(1+r)2

P=r-d/u-d

3. نمونه چند دوره اي دو جمله اي :

در دو جمله اي سه دوره اي تعداد راه ها براي رسيدن به ارزش نهايي ، فرايند دو جمله اي است . به طوري كه تعداد وقيمت هاي بالا برابر 3 باشد ضريب جمله اول را تشكيل مي دهد . تعداد را ه هايي كه دو قيمت بالا و يك قيمت پاييني تحقق مي يابد ضريب جمله دوم را تشكيل مي دهد و به همين ترتيب تا آخر.

نمونه بلك شولز براي قيمت گذاري اختيار معامله اروپايي:

نمونهي پيشرفته براي قيمت گذاري اختيار معامله اروپايي و امريكايي براي دارايي هاي بدون پرداخت است . در اين روش مثل روش دوجمله اي مقايسه اي دقيق بين سرمايه گذاري مستقيم در دارايي و اختيار خريد آن دارايي انجام و بر اين اساس قيمت اختيار خريد محاسبه مي شود.

مفروضات نمونه بلك شولز :

1. بازار سرمايه كامل است و هزينه معاملاتي و ماليات وجود ندارد

2. سرمايه گذاران مي توانند با نرخ سود بدون ريسك به دريافت و پرداخت وام اقدام كنند.

3. سهام سودي ندارد و بر اساس اين فرض اختيار معامله اروپايي و امريكايي يك ارزش پيدا مي كنند.

4. بازار به طور پيوسته به انجام معاملات مي پردازد

5.  قيمت سهام از فرايند تصادفي تبعيت مي كند.

نمونه بلك شولز براي اختيار خريد اروپايي :

در نمونه بلك شولز محاسبات از طريق رايانه صورت مي گير د و ارزش اختيار خريد و ايجاد پرتفوي سرمايه گذاري مسا وي است. بنابراين ارزش اختيار خريد برابر است با پرتفوي اهرمي با سرمايه گذاري در دارايي منهاي استقراض و قيمت روز ودارايي نشان دهنده بازدهي مورد انتظار است.

در نمونه بلك شولز دارايي ها چه سهام و چه اختيار معامله بر اساس نرخ بدون ريسك مورد ارزيابي قرار مي گي رد و اصولادر اين فضا ريسك وجود ندارد در اين بازار اگر يك دارايي نرخ بازدهي بيش تري داشته باشد سرمايه گذاران براي خريد آن خواهند شتافت تا اين كه قيمت آن افزايش يافته بازدهي آن به بازدهي سطح بدون ريسك برسد و عكس آن نيز صادق است.

در اين بازار اگر سرمايه گذا ران بدانند يك اختيار خريد با زيان منقضي خواهد شد ، قيمت آن قطعا صفر خواهد بود از طرف ديگر اگر سرمايه گذاران بدانند يك اختيار خريد با سود منقضي خواهد شد ارزش آن در تاريخ انقضا برابر ارزش ذاتي آن خواهد(st-k) بودC=s-k(1+r)-T

نمونه بلك شولز براي اختيار فروش اروپايي :

در اين روش اختيار فروش براي دارايي ها بدون پرداخت با استفاده از تعادل اختيار خريد و فروش است . در اين نمونه ضريب دلتا براي تععين حساسيت قيمت سهام در قبال تغيير قيمت دارايي تعهد شده استفاده مي شود و رابطه آن براي اختيارخريد و فروش است . ضريب دلتا هم ان نسبت پوشش هم است كه نشان دهنده تعداد واحدهاي دارايي نگهداري شده دروضعيت واگذاري اختيار معامله است.

P=Ke-RtN(-d2)-SN(-d1)

تعديل بلك شولز براي قيمت گذاري اختيار معامله روي دارايي هاي با پرداخت :

1. پرداخت مبلغي ثابت به صورت گسسته :

اگر سهام به صورت بد ون پرداخت باشد اختيار معامله تنها در تاريخ انقضا قابل انجام است . در حالي كه اگر سهام ، پرداخت هاي ثابت تا تاريخ انقضا داشته باشد ، ارزش نظري آن عبارت است از ارزش حال پرداخت آتي كه اگر آن از قيمت سهام كسرشود و قيمت جديدي كه محاسبه مي شود در اين نمونه قرار مي گيرد.

S*=S-Σ Div/(1+r)t

t مقدار پرداخت سود ثابت در تاريخ =Div نرخ سود بدون ريسك =r , تاريخ انقضا =T, قيمت جاري سهام =S

2. پرداخت مبلغ ثابت به صورت پيوسته :

اوراق سهام شركت دارا ي پرداخت سود پيوسته نيست و به همين علت اين نمونه براي دارايي هاي از قبيل پرتفوي سهام قابل استفاده خواهد بود . در حقيقت پرداخت مقدار ثابت باعث كاهش قيمت اختيار معامله خواهد شد و اگر ارزش حال آن بر حسب سود بدون ريسك به صورت نرخ سود مركب پيوسته محاسبه شود، قيمت جاري سهام حذف مي شود.

S=S-De-Rt

قيمت گذاري اختيار معامله امريكايي :

قيمت گذاري اختيار معامله بدون پرداخت سود مانند قيمت گذاري اروپايي است اما در مواردي كه سود پرداخت مي­شود چند روش وجود دارد كه شامل:

1. روش دو جمله اي

2. نمونه قيمت گذاري اختيار خريد سود

3. نمونه مركب قيمت گذاري اختيار معامله

4. نمونه هاي عددي و شبيه سازي

نمونه قيمت گذاري اختيار خريد امريكايي سود :

در نمونه سود از مباني نمونه بلك شولز استفاده مي شود همانند اختيار معامله اروپايي . قيمت جاري سهام به دو جزو جز ديگر پرداخت همراه با ريسك t و 2 t تقسيم مي شود يك جز بدون ريسك كه برابر است با ارزش فعلي پرداخت 1.t سود تا زمان اعمال شود بنابراين سرمايه گذار به محض خريد t قبل از زمان 1 έ فرض كنيد از قبل مي دانيم اختيار معامله به اندازه سهام و اعمال اختيار و پرداخت قيمت توافقي اولين سود پرداختي را دريافت مي كند علاوه بر آن با تملك سهام ارزش فعلي دومين پرداخت ,دومين سود پرداختي را نيز در مالكيت خواهد داشت.

S*=S-DiV1/(1+r)t1-DiV2/(1+r)t2

K*= K-DiV1-DiV2/(1+r)(t2-t1)

ارزش اختيار فروش امريكايي برابر است با ارزش اختيار خريد اروپايي روي داراي هاي با پرداخت . ارزش اختيارخريدامريكايي روي دارايي با پرداخت.

C = Max(cs ,c m ,cL )

نمونه قيمت گذاري اختيار فروش امريكايي

1. جانسون :

مبناي اين روش اين است كه قيمت اختيار فروش امريكايي همواره بزرگ تر يا مساوي قيمت اختيار فروش اروپايي است كه به علت اختيار اعمال در طول زمان تا سررسيد است . هم چنين قيمت اختيار فروش امريكايي كوچك تر يا مساوي اختيار فروش اروپايي با قيمت توافقي است. اختيار فروش امريكايي ميانگين وزني دو اختيار فروش اروپايي خواهد بود.

P(k) =α p(keRt)+(1-α) p(k)

α =(rT/3. 9649rT+0. 0032)λ

λ=Ln(s/s*)/Ln(k/s*)

S*=K(2r/σ2/1+2r/σ2)m

M=σ2T/1. 040830σ2T+0. 0996

2.پاركينسون(ادغام عددي)

نتايج مورد انتظار در مورد رفتار اختيارها كه ناشي از رفتار سهام است :

1. ارزش اختيار خريد با ارزش سهام افزايش مي يابد در حالي كه ارزش اختيار فروش با افزايش سهام كاهش مي يابد.

2. در حالت خاص كه اختيار خريد وفروش اعمال مي شود تغيير م طلق ريالي در ارزش سهام بزرگ تر از تغيير مطلق ريالي حاصل در ارزش اختيار مربوطه است.

3. تفاوت بين تغييرات مطلق ريالي براي سهام و اختيارها هنگامي كه قيمت توافقي اختيارها از زير قيمت بودن به سمت بالاي قيمت بودن حركت مي كند كوچك تر مي شود.مطلق درصد تغييرات در قيمت اختيارها بزرگ تر از مطلق درصد تغييرات در قيمت سهام است

4. تفاوت در مطلق درصد تغييرات بين سهام و اختيارها با حركت اختيارها از زير قيمت بودن به بالاي قيمت بودن باز هم كوچك تر مي شود بنابراين اختيارهاي زير قيمت متلاطم تر از اختيارهاي بالاي قيمت هستند.

قرارداد تاخت:

تاريخچه:

يكي از ابزارهاي پر استفاده در مديريت ريسك است كه در سال 1979 در لندن طراحي شد . در سال 1981 قراردادتاخت پول توسط شركت معروف "سالومان برادرز " طراحي و عرضه شد كه اولين مشتريان اين قرارداد بانك جهاني وبودند . منشا قرارداد تاخت وام هاي متقابل و وام هاي دو به دو بودند كه توسط شركت هاي تابعه در IBM شركت كشورهاي مختلف صورت مي گرفت.

به علت قوانين منعقده در امريكا در زمان پيدايش قرارداد تاخت نرخ سود دلار در امريكا بالاتر از خارج آن بود و همين انگيزه براي دريافت وام از طريق بانك هاي لندن شد چرا كه هزينه كم تري در بر داشت . در سال 1984 فرايند قانونگذاري معاملات تاخت در امريكا توسط بانك تجاري و بانك سرمايه گذاري شكل گرفت و در سال 1985 اين گروه باعنوان انجمن بين المللي معامله گران تاخت رسما آغاز به كار كرد . اولين قوانين مربوط به قرارداد تاخت ت نظيم و در سال 1986 و 1987 تلاش اين انجمن ادامه يافت و در مرحله قوانين مورد تجديد نظر قرار گرفت و قوانين جديد به آن اضافه شد. اين امر از يك طرف باعث رسميت و مقبوليت بازار و كاهش هزينه و زمان انجام معاملات شد كه خود عاملي درجهت گسترش سريع تر آن به حساب مي آيد. .

تعريف :

قرارداد تاخت مجموعه اي از جريان هاي نقدي با نرخ ثابت و مجموعه اي از جريان هاي نقدي است كه با نرخ شناور بايك ديگر تاخت زده مي شوند . بدين ترتيب افرادي كه به دنبال مواجه با نوسانات قيمت اند جريان نقد ثابت و ساير مشاركت كنندگان بازار كه به واسطه حرفه خويش از اين فرصت ها با قبول ريسك استفاده مي كنند جريان نقد شناور را بر مي گزينند.

قرارداد تاخت به علت سهولت استفاده و كارايي در پوشش ريسك و حتي كاهش هزينه ها و نيز يافتن شرايطي با فرصتهاي بيش تر از هنگام معرفي تا كاربرد، از ساير ابزارهاي مشتقه بيش تر مورد استفاده قرار گرفت.

ساز و كار معاملات تاخت :

در معاملات تاخت طرفين واسطه وجود دارند كه معامله گر تاخت (بانك تاخت –بازار ساز )نام دارد . در اين معامله طرفين به معامله گر تاخت مراجعه كرده و درخواست هاي خود را عنوان مي كنند. يكي از طرفين به دنبال يك يا چند جريان نقدي بر اساس نرخ ثابت است و معامله گر طرف مقابل را براي وي جستجو مي كند تا همان درخواست را با نرخ شناور داشته باشد .

مقادير ثابت پرداخت شده با عنوان كوپن تاخت معرفي مي شوند و با دريافت اين مبلغ ثابت طرف اول ريسك تغييرات نرخ دارايي را از بين مي برد.

 

 

 

 

 

مقايسه پيمان آتي با معاملات تاخت:

 

شرح پيمان آتي قرارداد تاخت

2 سال 1 ماه تا 20 سال / تاريخ انقضا حداكثر 5

هزينه ها مبلغ وديعه و كارمزد هزينه كارمزد يا معامله گر تاخت

حجم معاملات بر اساس استاندارد پيمان موجود براي حجم معاملات بيش از 10

ميليون دلار

تاريخ سررسيد دوره هاي 4 ماهه تاريخ هاي مختلف

محل انجام معامله بورس هاي نظام يافته بانك هاي تجاري و سرمايه

 

 

در معاملات تاخت معامله گران تاخت نقش موسسات پاياپاي را بازي مي كنند و در صورت نبودن طرف معامله خود واردمعامله مي شوند.

قرارداد تاخت جز ابزارهاي خارج از بورس است و در بورس نيز مورد معامله قرار مي گيرد . اين بازار از بانك هاي تجاري وسرمايه گذاري تشكيل مي شود كه با استفاده از شبكه مخابراتي و شبكه يارانه اي به معامله قرارداد تاخت مي پردازد.

انواع قرارداد تاخت:

1. تاخت نرخ سود :

معاوضه نرخ سود ثابت با نرخ سود شناور به وسيله نرخ لايبور

الف- تاخت نرخ سود استاندارد :

قراردادي بين دو نفر كه هر يك تعهد پرداخت سودي را به صورت دوره اي به طرف مقابل دارد با تاريخ ومبلغ مشخص و با ارز يكسان كه يك طرف سود با نرخ ثابت و طرف ديگر سود با نرخ شناور كه به جز مبادله ما به التفاوت ، هيچ مبادله اي روي اصل مبلغ صورت نمي گيرد

ب- تاخت نرخ سود غير استاندارد:

طرف اول معامله گر تاخت طرف دوم

# تاخت صعودي –نزولي و متغير: اصل مبلغ بر اساس الگوي از پيش تعيين شده تغيير مي كند.

# -تاخت پايه:هر دو طرف بر اساس نرخ شناور پرداخت مي كنند البته با مرجع هاي متفاوت

#- تاخت حاشيه ا ي:بر اساس يك مرجع ثابت نيست بلكه به طور حاشيه اي كم و زياد مي شود و براي مواقعي مفيداست كه نرخ بدهي بر طبق حاشيه اي اطراف نرخ شناور باشد

#- تاخت آتي : زمان قرارداد در آينده است و ريسك آتي تغييرات نرخ سود براي دوره هاي مختلف پوشش داده مي­شود.

# تاخت خارج از بازار : در اين نوع قرارداد طرفين بر اساس شرايط بازار به هم پرداخت مي كنند.

# تاخت متفاوت :طرفين به پرداخت جريان نقدي شناور متعهد ميشوند البته با نرخ ارز متفاوت و يكي از طرفين باپرداخت يا كسر حاشيه هاي تعهد خود را ايفا مي كند. البته اصل مبلغ فرضي بر حسب يك واحد ارزي است

#كوپن صفر : به جاي مجموعه هايي از پرداخت ها با نرخ ثابت تنها يك پرداخت انجام مي شود چه در ابتداي قرارداد چه در زمان سررسيد باشد.

2. تاخت نرخ ارز:قراردادي است دو طرفه براي مبادله دو ارز مختلف –مجموعه اي از قرادادها ي آتي نرخ ارز –در تاخت نرخ ارز در تاريخ سررسيد متعدد، خريد و فروش انجام مي شود.

تفاوت تاخت نرخ ارز و نرخ سود:

1.  واحد ارز طرفين معامله يكسان نيست

2.  معمولا اصل مبلغ در تاريخ سررسيد مبادله مي شود

3.  طرفين در مبادله اصل مبلغ در تاريخ موثر مختارند

4. در مورد شناور بودن و ثابت بودن نرخ ارز ممكن است نرخ ثابت يا نرخ شناور و يا يكي نرخ ثابت و ديگري نرخ شناور رابپردازد.

در تاخت زوجي نرخ ارز پرداخت هاي دوره اي بر طبق ارز خارجي انجام مي شود ولي پرداخت بر اساس دريافت كننده صورت مي گيرد.

3. تاخت كالا:

قرارداد تاخت كالا روي كالاهايي مث ل نفت – محصولات پتروشيمي-انرژي-فلزات گران بها مرسوم است و بيش تر ين حجم استفاده آن مربوط به قرارداد بين شركت نفت و پالايشگاه و ياشركت توليدي محصولات پتروشيمي است.

دو نوع قرارداد تاخت كالا شامل؛

:الف-مبادله نرخ ثابت قراردادو نرخ شناور شاخص و قيمت كالاي خاص

ب- مبادله دو نوع جريان نقدي يكي بر اساس شاخص قيمت نوع خاصي از كالا و ديگر جريان نقدي ناشي از يك دارايي بازار پول

4. تاخت مالكيت:

يك طرف جريان نقدي سود ناشي از سرمايه گذاري سهام (سود تقسيم نشده –درآمد ناشي از تغيير قيمت سهام) و يا شاخص هاي مختلف است. به طو ري كه مجموعه اي از جريان نقد را در مقابل بازدهي ناشي از ساير دارايي هاي با نرخ لايبور و يا مرجع ديگر قرار دهد. بنابراين حاصل ضرب تغيير نرخ لايبور در اصل مبلغ فرضي عبارت است از جريان نقدي كه طرف مقابل پرداخت مي كند.

تاخت اعتباري:

يكي از طرفين خريدار ريس ك اعتباري و ديگري فروشنده آن است . اين تاخت براي پوشش ريسك اعتباري به كار برده مي شود و دو نوع اصلي آن عبارتند از الف-تاخت با بازدهي كامل ب-تاخت نكول يا تاخت اعتباري خالص. كاربردهاي قراردادتاخت:

1. مديريت ريسك:

پوشش ريسك ناشي از تغييرات نرخ ارز ,نرخ سود و قيمت كالاست كه مي توان نرخ شناور را به نرخ ثابت تبديل كرد.

2. استفاده از قرارداد تاخت براي كاهش نرخ بدهي :

در اين روش ابتدا وام با نرخ ثابت گرفته و به وسيله معامله تاخت با نرخ شناور مبادله مي شود بدين ترتيب هم مطابق برنامه عمل و هم از مزيت نسبي استفاده مي شود.

تفاوت در نرخ ثابت - تفاوت در نرخ شناور = NCA

3. استفاده از تاخت براي گريز از محدوديت هاي قوانين:

در اين روش از ماليات و محدوديت هاي قانون محلي مي توان دوري كرد.

قيمت گذاري قرارداد تاخت: قيمت گذاري تاخت برابري ارزش فعلي جريان هاي نقدي است.

محاسبه نرخ قرارداد تاخت:

مجموعه قراردادهاي نقدي است كه با نرخ ثابت پرداخت مي شود . البته معلوم است كه مجموعه جريان هاي نقدي ،كه با نرخ شناور پرداخت مي شود ، به علت تغييرات نرخ مرجع نامعلوم است . اما چون قرارداد تاخت مجموعه اي ازپيمان هاي آتي است ، بنابراين جريان ه اي نقدي شناور بر اساس نرخ هاي متفاوت لايبور قابل دست يابي است . بهترين نرخ براي تبديل جريان آتي به ارزش فعلي نرخ نقدي نظري است كه بدين ترتيب، فرمول ارايه شده توسط داتاتريا وهمكارانش براي محاسبه عامل تنزيل به صورت زير معرفي مي شود.

عامل تنزيل در دوره قبل

عامل تنزيل =

تعداد روزها در دوره جاري

( ( *نرخ آتي دوره قبل+ 1

360

به طوري كه نرخ تنزيل در اولين دوره برابر يك باشد ، بدين ترتيب مي توان جريان هاي نقد ناشي از نرخ شناور را تنزيل وسپس ارزش فعلي جريان هاي نقد ثابت را محاسبه كرد. بنابراين ارزش فعلي دو جريان نقد در زمان صفر، برابر خواهد بود.

قيمت گذاري تاخت :

اصول كلي قيمت گذاری تاخت بر اساس تفاضل ارزش فعلي جريان نقدي ثابت و شناور است . در تاخت نرخ ارز يكي ازطرفين تعهد پرداخت ، ثابت و ديگري نرخ شناور را دارد . در مورد نرخ شناور نيز مجددا از نرخ آتي استفاده و مجموعه جريانهاي نقدي شناور بر اساس نرخ آتي ارز محاسبه مي شود. سپس تفاضل ارزش فعلي جريان هاي نقد ثابت و شناور قيمت تاخت ارز را در هر دوره به دست مي دهد.

جريان استفاده از ابزار مشتقه در ايران :

استفاده از ابزار مشتقه داراي بسترهاي كافي است . براي اين كار رويه هاي اجرايي دقيق تري در حال تدوين است وهم چنين استفتائات لازم از مراجع گرفته شده و كار بحث هاي فقهي آن در حال انجام است . بعد از تدوين آئين نامه و تاييدكميته تخصصي فقهي براي بررسي پاياني به هيات مديره بورس ارجاع مي شود و در نهايت شوراي عالي بورس مجوز رسمي آنرا صادر خواهد كرد بعد از صدور مجوز اين ابزار ، هم در بورس كالا و هم در بورس سهام، مي توانند از ابزار قرارداد آتي استفاده كنند.

در طرح بازار رهن ثانويه مسكن به پشتوانه ملك افرادي كه وام مسكن دريافت كردند . اوراق منتشر مي شود. در اين طرح به پشتوانه ملك و وثيقه افرادي كه تسهيلات وام مسكن دريافت كردند نوعي ابزار مشتقه اوراق بهادار منتشر مي كنند كه علاوه بر تنوع بخشي بازار سرمايه به رونق بازار مسكن نيز كمك مي كند زيرا با ورود سرمايه گذار جديد و خريداري اوراق منتشره منابع بانك ها يا موسساتي كه تسهيلات مسكن ارايه كردند، افزوده مي شود و از اين منابع مي توان مجددا در اعطاي تسهيلات جديد به متقاضيان استفاده كرد.

طي سه دهه گذشته شبكه ارزي كشور از دو مرحله تك نرخي تثبيت شده در مقا بل دلار امريكا و سپس شبكه چند نرخي حمايتي در مقابل دلار امريكا عبور كرده و در نهايت از ابتداي دهه 80 شمسي وارد حيطه شبكه شناور مديريت شده است .

جايي كه دلار امريكا در مقابل ريال از ابتداي سال 81 با شيب ملايمي تقويت شده است . در عين حال پس از تحريم هاي مالي عليه ايران و توقف خدمات بانك هاي اروپايي در خصوص تسويه دلار امريكا و افزايش حجم و نقش يورو در تجارت خارجي كشور، بازار ايران در كل بيش تر و جدي تر در معرض تاثيرات سو ناشي از نوسانات نرخ برابري ارز قرار گرفته است. در اين ميان مشتريان بيش تر به سمت خدمات كنترل ريسك بوده است.

 

 

بنابراين در شرايط كنوني چنان چه بتوان ابزارهاي مديريت ريسك نوسانات نرخ ارز و بهره را براي بازار ايران و در چارچوب مقررات بانكي بدون ربا تعريف كرداز تحميل هزينه هاي سنگين به بنگاه هاي اقتصادي كشور جلوگيري شده و براي اقتصاد كشور از لحاظ كاهش قيمت تمام شده و تورم مفيد فايده خواهد بود.

نتيجه گيري: با توجه به مطالعات انجام شده و معرفي ابزار مشتقه و انواع آن، مي توان با توجه به شرايط بازار و امكانات موجود از نوعي ازاين ابزار در معاملات استفاده كرد . زيرا با استفاده از آن مي توان به كاهش عدم اطمينان و ريسك و بي ثباتي قيمت ها در آينده رسيدو هم چنين از مشخص بودن قيمت ها در آينده و دور بودن از نوسانات نا مطلوب و به وسيله تضميني كه در اين نوع قراردادها وجود دارد از عدم ضرر ناشي از آن، اطمينان داشت.

 

 

منابع:

1. جواديان محمد رضا – مروري بر ابزارهاي مشتقه و به كارگيري آن ها در بازار ايران –اخبار اقتصادي –تهران – 25/5/86

2. حميدي زاده محمد مهدي- ابزارهاي مالي مشتقه دربازار سرمايه – تدبير - آذر 82

3. راعي رضا –تلنگي احمد –مديريت سرمايه گذاري پيشرفته – سمت – تهران - 83 –نوبت اول – 624 ص جدول كردار

4. راعي رضا – سعيدي علي – مباني مهندسي مالي و مديريت ريسك – دانشگاه تهران و سمت –تهران - 83نوبت اول – 362 ص و جدول و كردار-

5. رهبر محمدرضا- كجا بوديم ؟ كجا هستيم ؟كجا خواهيم بود؟دنياي اقتصاد – تهران- 14/11/85-1393

6. عبده تبريزي حسين- دارايي ها و بازارهاي مالي و كاركرد آن ها تنوع اوراق بهادار- پايان نامه دكتري مديريت –دانشگاه تهران – 77

7. فبوزي فرانك وديگران- مباني بازارها و نهادهاي مالي – ترجمه عبده تبريزي حسين –آگاه

8. بري گام اوجين اف و ديگران – مديريت مالي ميانه مترجم پارسائيان علي – ترمه – تهران – 82 – نوبت اول –879 ص و جدول و كردار

9. استفاده از ابزار مشتقه در بورس كالايي تا پايان امسال – ماهنامه اقتصادي پردازش

1. گزارش سمينار كاربردي معاملات OPTION -10در بازارهاي بين المللي-دنياي اقتصاد

11. ابزار مشتقه چيست – روزنامه سرمايه

12. طرح بازار ثانويه مسكن-شركت كارگزاري مفيد

13. قوانين و مقررات سازمان بورس و اوراق بهادار

14. جان هال- مترجمان سجادسياح، علی صالح آبادی-مبانی مهندسی مالی و مديريت ريسک- تهران: گروه رايانه تدبيرپرداز، ١٣٨۴ .٧۵٢ ص.

[ پنجشنبه سیزدهم خرداد 1389 ] [ 14:45 ] [ مهدی صفرزاده ] [ ]
.: Weblog Themes By Pichak :.

درباره وبلاگ

این وبلاگ به منظور ارتباط بیشتر با مخاطبان و دوستان به وجود آمده است و استفاده از مطالب این وبلاگ با ذکر منبع بلامانع می باشد